IRI (International Roughness Index) คือ ดัชนีมาตรฐานสากลที่ใช้วัดความเรียบของผิวถนน พัฒนาโดย World Bank วัดในหน่วย m/km (เมตร/กิโลเมตร) ยิ่งค่า IRI ต่ำ แสดงว่าถนนเรียบดี ใช้เป็นเกณฑ์ประเมินคุณภาพทางโดยกรมทางหลวงและหน่วยงานด้านถนนทั่วโลก

m/km
หน่วยวัด IRI
World Bank
มาตรฐานสากล
ASTM E950
มาตรฐานเครื่องวัด

IRI คำนวณอย่างไร?

ค่า IRI คำนวณจากกระบวนการทางคณิตศาสตร์ที่เรียกว่า การจำลองด้วยรถยนต์สี่ส่วน (Quarter-Car Model) โดยจำลองล้อเดียวที่มีระบบสปริงและระบบกันสะเทือนวิ่งบนโปรไฟล์ถนนที่ความเร็ว 80 กม./ชม. แล้วประมวลผลการตอบสนองของมวลเทียบกับระยะทาง

ความถี่ที่ส่งผลต่อค่า IRI มีสองช่วงหลัก คือ 1–2 Hz (Body Bounce — แอมพลิจูด ≈ 15.24 ม.) และ 10–12 Hz (Axle Hop — แอมพลิจูด ≈ 2.13 ม.) ก่อนคำนวณจะมีการใช้ตัวกรองค่าเฉลี่ยเคลื่อนที่ 250 มม. กับข้อมูลโปรไฟล์

IRI Sensitivity Chart — Body Bounce และ Axle Hop
IRI Sensitivity Chart แสดงความถี่ที่ส่งผลต่อค่า IRI — Body Bounce (1–2 Hz) และ Axle Hop (10–12 Hz)

การจำแนกประเภทผิวทางตามค่า IRI

มาตรฐาน World Bank แบ่งผิวทางตามค่า IRI ออกเป็น 4 กลุ่ม (Surface Class) โดยยิ่งตัวเลขต่ำ Surface Class ยิ่งดี

Surface Classความเรียบลักษณะ
Surface 1ต่ำ (ดีที่สุด)ถนนใหม่ เรียบมาก
Surface 4ปานกลางถนนใช้งานทั่วไป
Surface 3รองลงมาถนนเสื่อมสภาพ
Surface 2สูง (แย่ที่สุด)ถนนขรุขระมาก ต้องซ่อม

เกณฑ์มาตรฐาน IRI ของกรมทางหลวงไทย

กรมทางหลวงไทยใช้ค่า IRI เป็นเกณฑ์ประเมินสภาพถนน โดยมีมาตรฐานดังนี้

IRI (m/km)สภาพความเรียบการดำเนินการ
1.0 – 2.5ดีมากไม่ต้องซ่อม
2.5 – 3.5ดีบำรุงรักษาปกติ
3.5 – 4.5พอใช้วางแผนซ่อม
> 4.5ต้องปรับปรุงซ่อมด่วน

ที่มา: กรมทางหลวง, สำนักวิเคราะห์และตรวจสอบ

เครื่องมือวัด IRI มีอะไรบ้าง?

  • Walking Profiler — เครื่องวัดความเรียบแบบรถเข็น บันทึกข้อมูลทุก 25.4 มม. ตามมาตรฐาน ASTM E950 เหมาะสำหรับงานสำรวจจุดเฉพาะ
  • Inertial Profiler — ติดกับรถยนต์ สำรวจที่ความเร็วสูง เหมาะสำหรับสำรวจถนนยาวและโครงข่ายหลัก
  • Response-Type RTRRM — เครื่องวัดแบบวัดการตอบสนองของระบบกันสะเทือนรถ เหมาะสำหรับการสำรวจเชิงเปรียบเทียบ

คำถามที่พบบ่อย

IRI คืออะไร?
IRI หรือ International Roughness Index คือดัชนีมาตรฐานสากลที่ใช้วัดความเรียบของผิวถนน คิดค้นโดย World Bank วัดในหน่วย m/km ยิ่งค่า IRI ต่ำยิ่งหมายความว่าถนนเรียบดี
ค่า IRI มาตรฐานของกรมทางหลวงไทยเท่าไหร่?
กรมทางหลวงกำหนดค่า IRI ดีมากที่ 1.0–2.5 m/km, ดีที่ 2.5–3.5 m/km, พอใช้ที่ 3.5–4.5 m/km และต้องปรับปรุงหาก IRI เกิน 4.5 m/km
เครื่องวัด IRI มีกี่แบบ?
มีหลักๆ 3 แบบ คือ Walking Profiler (รถเข็น ตาม ASTM E950), Inertial Profiler (ติดรถ ความเร็วสูง) และ RTRRM (วัดการตอบสนองของระบบกันสะเทือน) แต่ละแบบมีมาตรฐานและข้อกำหนดต่างกัน
Walking Profiler ตามมาตรฐาน ASTM E950 คืออะไร?
Walking Profiler คือเครื่องวัดความเรียบถนนแบบรถเข็น บันทึกข้อมูลทุก 25.4 มม. ตามมาตรฐาน ASTM E950 และ World Bank Standard Class 1 แล้วคำนวณออกเป็นค่า IRI เหมาะสำหรับงานสำรวจสนามบิน ถนนในโครงการ และงาน QC ก่อสร้าง

สนใจเครื่องวัดความเรียบถนน Walking Profiler?

ATE จัดจำหน่ายเครื่องวัด IRI ตามมาตรฐาน ASTM E950 พร้อมอบรมการใช้งาน ตอบกลับใน 1 วันทำการ